Hiç Durmadan Koşuyoruz, Peki Nereye? Millennial Tükenmişliğinin İçten Bir Anlatımı

Sürekli koşuyoruz ama çoğu zaman tam olarak nereye gittiğimizden emin değiliz. Bu yazıda, bir kuşağın ortak yorgunluğunu — millennial tükenmişliğini — büyük laflar etmeden, kendi hayatımızdan örneklerle konuşacağız. Çocukluğumuzda bize verilen vaatlerden sosyal medyanın sessiz baskısına, bir türlü bitmeyen mesailerden giderek uzaklaşan “ev almak” hayaline kadar bu yorgunluğun nereden geldiğine birlikte bakacağız; en sonunda da bunun bir kader değil, içinden geçilebilecek bir durak olduğunu hatırlayacağız. Eğer son zamanlarda kendini sürekli yorgun hissediyorsan, bu satırlar tam da senin için.

Giriş: Aslında Hepimiz Aynı Şeyi Hissediyoruz

Bir gün fark ettik ki, “nasılsın” sorusuna verdiğimiz en dürüst cevap artık “yorgunum” oldu. Hatta o kadar sık söylüyoruz ki, kelime bile anlamını kaybetmeye başladı. Sekiz saat uyuyup de uyanmak, tatile çıkıp da dinlenememek, hafta sonunu “kendime vakit ayıracağım” diyerek planlayıp sonunda hiçbir şey yapamadan geçirmek… Bunların hepsini biliyoruz, çünkü hepimiz yaşadık.

Bu yazıyı yazma ihtiyacını da tam buradan duyduk. Çünkü “tükenmişlik” kelimesi son zamanlarda her yerde geçiyor ama bir o kadar da boşlukta kalıyor. Sanki bir teşhis gibi söyleniyor, sonra da unutuluyor. Biz burada onu biraz daha yakından, biraz daha içeriden konuşmak istedik. Kendi hikayemizden, kendi gözlemlerimizden yola çıkarak. Çünkü bu yorgunluğun bir ismi, bir kaynağı ve -belki de en önemlisi- bir çıkış yolu olduğuna inanıyoruz.

Eğer sen de bu satırları okurken içinden “aynen böyle” diyorsan, yalnız değilsin. Hadi, birlikte bakalım bu yorgunluğun nereden geldiğine.

Bu yorgunluğun kökü çoğu zaman çok eskiye, daha çocukken kulağımıza fısıldanan o iyi niyetli sözlere kadar uzanıyor. İşte tam bu yüzden, hikâyeye bize verilen ama bir türlü tutulamayan o büyük vaatten başlıyoruz.

Sana eşlik edecek uzmanlarımızla tanış:

Ezgi Talu

Gülçin Öztürk

Ahu Başak Abalı

“Her Şeyi Yapabiliriz” Sözü Bize Neyi Unutturdu?

Bu bölümde, hepimize çocukken söylenen o cesaret verici ama eksik sözlerin bugün üzerimizde nasıl sessiz bir baskıya dönüştüğünü konuşacağız. Çünkü tükenmişliğimizin önemli bir kısmı, aslında bize verilip de gerçekliğe yenilen sözlerden besleniyor.

Çocukluğumuzdaki vaatler ile bugünün gerçekliği arasındaki uçurum

Hatırlıyor muyuz, bize hep “istediğin her şeyi yapabilirsin” denirdi? Okulda, evde, televizyonda… Bu cümle bizi büyüttü, motive etti, hatta bazen gerçekten inandırdı. Ama kimse bize “her şeyi yapabilirsin” sözünün arkasında “ama hepsini aynı anda, hep mükemmel şekilde, hiç yorulmadan” gibi gizli bir ek madde olduğunu söylemedi.

Büyüdükçe fark ettik ki dünya bize vaat edilenden çok daha karmaşıkmış. İş bulmak eskisi kadar kolay değildi, ev almak bir hayalden çok bir şakaya dönüşmüştü, kariyer merdiveni dediğimiz şey artık düz bir çizgi değil, sürekli yön değiştiren bir labirentti. Biz hâlâ o çocukluk vaadine sarılmaya çalışırken, gerçeklik bambaşka bir yöne doğru ilerliyordu.

Bu uçurum, sırtımızda taşıdığımız sessiz bir yük oldu. Çünkü başaramadığımızda, suçu sisteme değil, kendimize yüklemeyi öğrendik.

“Tutkunu takip et” tavsiyesinin gizli faturası

Bir de o meşhur tavsiye var: “Tutkunu takip et, para da gelir.” Kulağa güzel geliyor, değil mi? Ama bu cümle, işimizi sadece bir geçim kaynağı olmaktan çıkarıp bir kimlik meselesine dönüştürdü. Artık çalışmıyorduk; “kendimizi gerçekleştiriyorduk.” Yorulduğumuzda bile bunu söylemekten çekiniyorduk, çünkü “sevdiğin işi yapıyorsan nasıl yorulursun ki?”

İşte burada bir şey ters gitti. Tutku kelimesi, sınırsız fedakarlığın bir kılıfı haline geldi. Mesai saatleri eridi, “bir de bu işi bitireyim” cümlesi her akşamın nakaratı oldu. Ve biz, tutkumuzu takip ederken, kendimizi takip etmeyi unuttuk.

Peki bu yorgunluk neden hiç dinmiyor? Çünkü çoğumuz için mesainin nerede bitip hayatın nerede başladığı artık belli değil. Tam da bu yüzden sıradaki durağımız, bir türlü kapanmayan o çalışma günü.

Mesai Bitmiyor, Çünkü Aslında Hiç Başlamadı

Bu bölümde, teknolojinin bize vaat ettiği özgürlüğün nasıl olup da bir “asla tam kapanamama” yorgunluğuna dönüştüğünü ele alacağız. Çünkü çoğumuz için iş artık gidip geldiğimiz bir yer değil, her an cebimizde taşıdığımız bir hâl.

Telefonumuzdan iş e-postası gelmeyen bir akşam hatırlıyor muyuz?

Düşünsek, son ne zaman telefonumuzu elimize aldığımızda hiç iş bildirimi görmedik? Slack mesajı, e-posta, “bir saniyen var mı?” diye başlayan bir mesaj… Bunlar artık günün her saatine sızmış durumda. Eskiden iş yerine gidip gelirdik, şimdi ise iş bizimle birlikte yaşıyor; cebimizde, başucumuzda, hatta uyumaya çalıştığımız o son dakikalarda bile.

Bu sürekli erişilebilirlik, bize çok şey vaat etti: esneklik, özgürlük, “istediğin yerden çalış” rahatlığı. Ama gerçekte verdiği şey çoğu zaman bambaşkaydı; hiçbir zaman tam olarak “kapalı” olamamanın yorgunluğu.

“Yoğunum” cümlesinin bir kimliğe dönüşmesi

Bir ara fark ettik mi, “nasılsın” sorusuna “yoğunum” demek, sanki bir başarı göstergesi gibi hissettiriyordu? Yoğun olmak, değerli olmakla eş anlamlı hale geldi. Boş vaktimiz olduğunu söylemek bile bir tür suçluluk yaratıyordu, sanki “yeterince çalışmıyorum” diyormuşuz gibi.

Bu kimlik o kadar derine işledi ki, dinlendiğimizde bile içimizde bir ses “bir şey yapmalısın” diye fısıldamaya başladı. Yoğunluk, bir durum olmaktan çıkıp bir kişilik özelliğine dönüştü.

Dinlenmeyi bir ödül gibi görmenin bedeli

Belki de en sinsi kısmı burası: dinlenmeyi, ancak onu “kazandığımızda” hak ettiğimiz bir şey olarak görmeye başladık. Önce bütün işler bitsin, önce o proje teslim edilsin, önce o liste tamamlansın… Ama o liste hiç bitmiyor. Çünkü hayat, bitmemiş işlerle dolu.

Sonuç olarak dinlenmeyi sürekli erteledik. Ve fark etmeden, vücudumuz ve zihnimiz bizim için “dur” demeye başladı; bazen bir hastalıkla, bazen bir ağlama krizi ile, bazen de sadece artık hiçbir şeye gücümüzün yetmediği o boşluk hissiyle.

İşten hiç kopamamak yetmezmiş gibi, bir de avucumuzun içindeki ekranlar var. Madem yorgunluğumuzun bir kısmı oradan besleniyor, şimdi de o ekranların bize gerçekte ne yaptığına yakından bakalım.

Herkesin Hayatı Bizimkinden Daha mı İyi? Ekranların Yalanı

Bu bölümde, sosyal medyada gördüğümüz o kusursuz hayatların bizi neden kendi hayatımızdan memnuniyetsiz bıraktığını konuşacağız. Çünkü yorgunluğumuza eklenen en sinsi yüklerden biri, başkalarıyla yaptığımız o hiç de adil olmayan kıyaslama.

Kaydırdıkça büyüyen “ben neden böyle değilim” hissi

Telefonu elimize alıyoruz, “sadece beş dakika” diyoruz kendimize. Sonra bir bakıyoruz, kırk dakika geçmiş ve içimizde tuhaf bir boşluk var. Birinin yeni evi, birinin terfi haberi, birinin mükemmel tatil fotoğrafları… Hepsi art arda akıyor ve biz, kendi mutfağımızda otururken bile bir şekilde “geride kaldığımızı” hissediyoruz.

En tuhafı da bu hissin mantıklı olmadığını bile bile devam etmesi. Aklımız “bunun gerçek olmadığını biliyorsun” diyor, ama içimizdeki o ses susmuyor. Çünkü kıyaslama, mantıkla değil hisle çalışıyor. Ve ekranlar, bize hiç durmadan kıyaslanacak yeni bir şey sunuyor.

Başarı diye sunulanın aslında bir kesit olduğunu bile bile inanmak

Hepimiz biliyoruz ki gördüğümüz o paylaşımlar, birinin hayatının en iyi anı, en iyi açısı, en iyi filtresi. Kimse zor bir günün, tükenmiş bir akşamın, “bugün hiçbir şey yapamadım” hissinin fotoğrafını paylaşmıyor. Ama bilmek bir şey, hissetmemek başka bir şey.

Çünkü biz o paylaşımı gördüğümüzde, kendi hayatımızın tamamını -iyi günü kötü günüyle- o kişinin sadece en iyi anıyla karşılaştırıyoruz. Bu adil olmayan bir yarış, ama biz buna katılmaktan kendimizi alamıyoruz.

Kıyaslamanın bizi birbirimizden nasıl uzaklaştırdığı

Belki de en acı verici tarafı şu: bu kıyaslama döngüsü, asıl ihtiyacımız olan şeyden, birbirimize gerçekten bağlanmaktan bizi uzaklaştırıyor. Herkes birbirinin “vitrinini” görüyor ama kimse birbirinin gerçek halini paylaşmıyor. Ve böylece, aslında en çok ihtiyacımız olan “ben de böyleyim, sen de mi?” anını kaçırıyoruz.

Oysa tükenmişlik hissimizi en çok hafifleten şey, tam olarak bu: birinin “ben de aynısını yaşıyorum” demesi. Ekranlar bize bu imkanı vermiyor, çünkü orada herkes en güçlü halini gösteriyor.

Kıyaslama yalnızca anlık paylaşımlarla da kalmıyor; iş geleceğe, paraya ve “ev almaya” geldiğinde çok daha somut bir ağırlığa dönüşüyor. İşte bu yüzden sırada, giderek pahalılaşan hayallerimizin faturası var.

Ev Sahibi Olmak, Emeklilik, Gelecek: Hayalin Faturası Ağırlaşınca

Bu bölümde, bir önceki kuşağın bizim yaşımızda görece kolay ulaştığı şeylerin neden artık çoğumuz için uzak bir hayale dönüştüğünü ele alacağız. Çünkü tükenmişliğimizin bir kısmı kişisel bir başarısızlık değil, doğrudan değişen ekonomik zeminle ilgili.

Ebeveynlerimizin yaşında olduğumuzdan çok daha geride hissetmek

Anne babamızın bizim yaşımızdaki halini düşünüyoruz bazen. Bir ev almışlardı, bir aile kurmuşlardı, gelecek hakkında bugünkümüzden çok daha az kaygılıydılar. Biz ise aynı yaşta, kira öderken bile zorlanıyoruz; “ev almak” kelimesi çoğumuz için artık bir hedef değil, uzak bir hayal gibi duruyor.

Bu kıyaslama bizi haksız yere kendimizi sorgulamaya itiyor. “Ben neyi yanlış yapıyorum?” diye soruyoruz kendimize. Ama gerçek şu ki, koşullar değişti. Ekonomik zemin, bizden önceki kuşağın ayakta durduğu zeminden çok farklı. Bu bir başarısızlık hikayesi değil, bambaşka bir oyun sahası hikayesi.

“Tasarruf et” demek kolay, peki neyden?

Bütçe yapmaya çalışıyoruz, “gereksiz harcamaları kes” diyoruz kendimize. Ama bir bakıyoruz, kira zaten maaşın yarısını yiyor, market faturası her ay biraz daha şişiyor, “küçük zevkler” dediğimiz şeyler bile lüks haline geliyor. Tasarruf tavsiyesi, sanki sorunun bizde olduğunu ima ediyor; oysa çoğu zaman mesele, elimizdeki rakamların hiç yetmemesi.

Bu fark, içimizde sessiz bir öfkeye dönüşüyor bazen. Çünkü elimizden geleni yapıyoruz, ama “yeterli” hissi bir türlü gelmiyor.

Belirsizlikle birlikte yaşamayı öğrenmek

Belki de yapabileceğimiz en gerçekçi şey, her şeyi çözmeye çalışmak değil, belirsizlikle birlikte var olmayı öğrenmek. Gelecek garantili değil, bu doğru. Ama bu, bugünümüzü o garantisizliğin gölgesinde geçirmek zorunda olduğumuz anlamına gelmiyor. Kontrol edemediğimiz şeyleri kabul etmek, aslında bir teslim olma değil, enerjimizi nereye harcayacağımızı seçme biçimi.

Buraya kadar yorgunluğumuzun nereden geldiğini konuştuk. Ama bir sorunu anlamak, onunla baş etmenin yalnızca ilk adımı. İşte tam bu yüzden şimdi “peki ne yapabiliriz?” sorusuna geçiyoruz.

Peki Şimdi Ne Yapacağız? Küçük Ama Gerçek Adımlar

Bu bölümde büyük, kahramanca çözümler değil; gerçekten uygulanabilir küçük adımlar arayacağız. Çünkü tükenmişlikten çıkış çoğu zaman tek bir radikal kararla değil, kendimize gösterdiğimiz küçük şefkat anlarıyla başlıyor.

Üretkenliği bir kenara koyup “yeterince iyi”yi kucaklamak

Belki de ilk adım, her gün “daha fazla” üretmek zorunda olmadığımızı kendimize hatırlatmak. Bazı günler sadece ayakta kalmak yeterli bir başarı. Listemizdeki her şeyi bitirmemiş olmak, başarısız olduğumuz anlamına gelmiyor; sadece insan olduğumuz anlamına geliyor.

“Yeterince iyi” demeyi öğrendiğimizde, üzerimizdeki o sürekli “daha iyisini yapmalıyım” baskısı biraz hafifliyor. Ve fark ediyoruz ki, o hafifleme aslında çoğu zaman ihtiyacımız olan tek şeymiş.

Sınır koymak, suçluluk duymadan “hayır” diyebilmek

Mesai saatinden sonra gelen mesaja hemen cevap vermemek, hafta sonunu sadece kendimize ayırmak, “şu an müsait değilim” demek… Bunlar küçük cümleler ama büyük bir özgürlük taşıyor. Sınır koymak bencillik değil; tam tersine, uzun vadede hem kendimize hem de etrafımızdakilere karşı daha dengeli olabilmemizin yolu.

İlk başta garip gelebilir, belki biraz suçluluk da hissedebiliriz. Ama her “hayır” dediğimizde, kendimize bir “evet” demiş oluyoruz.

Yalnız değiliz: birbirimize anlattığımız hikâyelerin gücü

Belki de en güçlü çözüm, en basit olanı: birbirimizle gerçek konuşmak. “Ben de yoruldum”, “ben de aynı şeyi hissediyorum” demek. Bu cümleler, sosyal medyanın bize hiç vermediği o bağlantıyı kuruyor. Ve bir kere bu bağlantı kurulduğunda, yorgunluk hâlâ orada olsa da, onu taşımak biraz daha hafifliyor.

Bütün bunları konuştuktan sonra geriye tek bir soru kalıyor: Bu yorgunluk bizim kaderimiz mi, yoksa sadece içinden geçtiğimiz bir dönem mi? İşte tam da bu soruyla bitirelim.

Sonuç: Tükenmek Kaderimiz Değil, Bir Durak

Bu yazıyı yazarken bile, içimizde “ama hâlâ çok şey yapmamız gerekiyor” diyen bir ses vardı. Belki de bu, hikayenin en doğru kanıtı: bu yorgunluk gerçek, ve onu inkar etmiyoruz. Ama gerçek olması, kalıcı olması gerektiği anlamına gelmiyor.

Tükenmişlik bizi tanımlayan bir kimlik değil, içinden geçtiğimiz bir dönem. Ve her dönem gibi, bir gün geride bırakabileceğimiz bir şey. Küçük adımlarla, birbirimize destek olarak, kendimize biraz daha şefkat göstererek, bu yorgunluğun bizi tüketmesine değil, bizi daha bilinçli bir hayata yönlendirmesine izin verebiliriz.

Belki yarın hâlâ yorgun uyanacağız. Ama bu sefer, en azından yalnız olmadığımızı bilerek.